Tüm Yazılar

EYT düzenlemesinde Türkiye modeli çözüm – Son Dakika Iktisat Haberleri

EYT düzenlemesinde Türkiye modeli çözüm

4447 sayılı kanun emeklilik yaşını kademeli olarak artıran kanun 8 Eylül 1999’da yürürlüğe girmiş olduğu için bu tarihten ilkin sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar EYT olarak adlandırılıyor. 23 senedir devam eden probleminin çözümü için emek harcamalar bir süredir devam ediyor. Kamuoyunda, 8 Eylül 1999’dan ilkin sigortalı olanlarda istenen yaş koşulunun kademeli olarak düşürülmesi, aylıklarda belirli oranda kesinti yapılarak emeklilik tarihinin öne çekilmesi, erkeklerde 9000, hanımlarda 7200 prim gün sayısını yerine getirenlerde yaş koşulunun aranmaması benzer biçimde pek oldukça formül gündeme gelirken, Emek harcama ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı, tek formül üstünde çalışıldığını belirterek, düzenleme için aralık ayına işaret ediyor. Nisan 2022 itibarıyla SGK’ya kayıtlı 4/A (SSK) kapsamında 16 milyon, 4/B (Bağ-Kur) kapsamında 3 milyon sigortalı bulunuyor. 19.7 milyon sigortalıdan ortalama 5-6 milyonunun EYT problemi yaşamış olduğu öngörülüyor.

Düzenleme bir aksaklık eğer olmazsa aralık yada ocak ayında TBMM’ye gelecek. Kamuoyundaki genel beklenti, yıl şartı ve prim ödemeleri benzer biçimde emeklilik şartlarını yerine getirenlerin yaş şartına bakılmaksızın emekli edilmeleri yönünde. Öte taraftan bakanlığın üstünde çalmış olduğu formüle nazaran, EYT düzenlemesinde kademeli olarak geriye çekilme olabileceği ve bir yaş sınırının getirileceği de konuşulanlar içinde

EYT’de daha ilkin konuşulan yaş formülleri içinde 50 yaş gündeme gelmişti. Bu yada başka bir yaş sınırının getirilmesi halinde emeklilik yıl ve prim şartını dolduranların belirlenen yaşı beklemeleri gerekecek. Emeklilik için sigortalılık süresi ve prim ödemelerini tamamlayan binlerce emekli, yaş koşulunun kaldırılmasını talep ediyor ve yaş sınırına sıcak bakmıyor. Konuşulan bir öteki ihtimale nazaran ise 5400 prim günü olan Bağ-Kur’lular ve 3600 prim gününe haiz olan SSK’lılar için erkeklerde 55 yaşlarında, hanımlarda 50 yaşlarında emeklilik olabilir. Bazı Avrupa ülkelerindeki, emeklilik yaşına kalan süre kadar maaştan kesinti yapılarak “kesintili emeklilik” modeli uygulanması da Türkiye için tartışılırken, Emek harcama Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Alim, Hollanda ve Almanya modellerinin uygulanmayacağını, “Türkiye modeli” üstünde durduklarını dile getirdi.

EYT Federasyonu Yönetim Kurulu Başkanı Gönül Boran Özüpak da süreci Milliyet’e değerlendirdi.

Özüpak, 1999 öncesi haklarına ulaşmayı beklediklerini belirterek, “Formülsüz, ayrımsız Anayasal haklarımızı talep ediyoruz. 23 senedir devam eden bir mağduriyet var. Her insanın şartları değişik. Kamu, hususi, Bağ-Kur’lu değişik koşullarda” dedi. Kademeli bir düzenleme yapılması halinde mesela 1996 senesinde işe giren bir şahıs için emekliliğin problem olacağını vurgulayan Özüpak, yaş ve prim koşullu bir düzenlemeyle tekrardan yaşa ve prime takılan mağdurlar oluşabileceğine dikkat çekti. Özüpak, “1999 öncesi her neyse ona dönülsün, kimse mağdur olmasın” şeklinde konuştu.

Emeklilik borçlanması mümkün mü?

Özüpak, EYT’liler için prim borçlanmasına da, emeklilik için yeni prim süreleri belirlenmesine de sıcak bakmadıklarını ifade ederek, “Primler çalışırken peşinen ödendi. Fakat 25 yıl 5 bin prim günüyle çalışan, inşaatta, tarımda, mevsimlik işçilikteki insanoğlu için bir düzenleme yapılabilir. 5 bin iş günü yerine 4 bin günde kaldıysa bunun 5 bine tamamlanması sağlanabilir. Fakat bunun haricinde pek oldukça şahıs hususi sektörde çalışmaya ara vermek zorunda kalıyor. Biz genel anlamda 45-50 yaşın oluşturduğu bir kesimiz. Bu kesimin, 25 yaşlarında zehir benzer biçimde bir genç kadar iş bulma şansı olması imkansız” dedi.

Bu aşamada “EYT’nin maliyeti” mevzusunda meydana getirilen tartışmaların doğru olmadığını ifade eden Özüpak, “Bu maliyetler, çalışırken, prim kesintileriyle peşinen ödendi. Rakamsal olarak yük olacak bir pozisyonda değiliz. 4.5 milyon şahıs, aileleriyle beraber 15-20 milyon EYT’li var. Her seçimde tozlu raflardan iniyoruz. Bu seçim süreciyle bu mevzunun çözümleneceğini düşünüyorum” diye konuştu.

Eylül 1999’da her şey değişti

Öte taraftan Milliyet Gazetesi Yazarı Cem Kılıç EYT ile ilgili  merak edilenleri cevapladı. İşte Kılıç’ın yazısı: Sigortalı çalışanların prim ödeme günü ve sigortalılık süresi koşullarını yerine getirerek emekli olabilmelerini elde eden yasa, 9 Eylül 1999’da değişti. Emekli olabilmek için belirli bir yaş şartı da konulunca yasa öncesi sigortalı olmuş kişilerin bir kısmı, prim ve sigortalılık koşullarını yerine getirseler bile yaşa takılır hale geldiler.

Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) nedir, kimler EYT’li?

Emeklilikte yaşa takılmak olarak kamuoyunda malum durum, 1999 senesinde hayata geçen 4447 sayılı Kanunla SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı mensupları için emeklilik koşullarının ağırlaştırılması sonrası ortaya çıktı. 9 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren Kanunla emekliliğe ilişkin koşullar Kanunun yürürlük tarihinden önceki kişiler için de değiştirildi. Bu şekilde olunca da ilk kez çalışmaya başladığında emekli olmak için planını buna nazaran yapmış kişilerin planları değişti. Öteki taraftan bu değişikliğe sebep olan ekonomik ve toplumsal koşullar sebebiyle bu değişikliğe gidildi. Nitekim hemen sonra 2006 senesinde toplumsal güvenlik kurumlarının tek çatı altına birleştirilmesi, 2008 senesinde ise 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle emeklilik için koşullar yeniden değiştirildi ve emeklilik için 65 yaş şartının tüm sigortalılar için 2048 yılı ve sonrasında geçerli olması sağlandı.

1999 senesinde 4447 sayılı Kanunla emeklilik koşullarının 9 Eylül 1999 ve sonrasında ilk kez SSK’lı olanlar adamların 60 yaş ve 7.000 prim günü, bayanların ise 58 yaş 7.000 prim günü olarak belirlenmesi ve ek olarak kanunun yürürlük tarihinden ilkin şu demek oluyor ki 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olanlar için de mevcut emeklilik koşullarının ağırlaştırılması ile ortaya çıktı.

İlk kez sigortalı olduğu tarihte 5.000 prim günü ve 25 yıl sigortalılık şartıyla emekli olabilecek bir adam sigortalı için, Kanun yürürlüğe girdikten sonrasında hem emekli olmak için lüzumlu prim günü sayısı arttı, hem de yalnızca sigortalılık süresi ve prim günüyle emekli olma imkanı ortadan kalktı, ek olarak aylık bağlatabilmek için belirlenen yaşa da gelmesi gerekliliği dünyaya geldi. İşte daha ilkin yalnızca prim günü ve sigortalılık süresiyle emekli olabilecek kişilerin hem prim günlerinin artırılması hem de yaş şartının eklenmesi ile ortaya çıkan bu durum kamuoyunda emeklilikte yaşa takılma olarak adlandırılıyor.

Bu kapsamda 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olmuş kişiler, ilk kez sigortalı oldukları tarihte yalnızca sigortalılık süresi ve prim ödeme günüyle emekli olabilecekken 9 Eylül 1999’da yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanunla yalnızca sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısıyla emekli olamamaya başladılar. Bu yüzden de 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olmuş kişiler emeklilikte sonradan kati olarak yaş şartına doğal olarak oldukları için kamuoyunda malum adıyla emeklilikte yaşa takılanlar olarak ifade ediliyorlar.

EYT problemi iyi mi ortaya çıktı ve daha ilkin emeklilik şartları nasıldı?

Emeklilikte yaşa takılanlar, 9 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanunla ortaya çıktılar. Bu tarihten ilkin SSK’lılar üç değişik koşulla emekli olabiliyorlardı.

Hanım sigortalılar 20 yıl, adam sigortalılar 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 gün prim ödeme şartlarıyla,

15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün prim ödeme şartını elde eden hanımefendiler 50, erkekler ise 55 yaşını doldurma şartlarıyla,

5000 gün prim ödeme gün sayısını tamamlayan hanım sigortalılar 50, adam sigortalılar ise 55 yaşını doldurma şartlarıyla.

Dolayısıyla ilk kez 8 Eylül 1999 ve öncesinde SSK’lı olmuş bir karı, sigortalı olduğu tarihten 20 yıl sonrasında, 13 yıl 10 ay 20 gün emek harcaması var ise emekli olabiliyordu. İkinci alternatifte ise 15 yıl sigortalılık süresini ve 3.600 prim gününü tamamlayıp kadınsa 50, erkekse 55 yaşını doldurup aylık bağlatabiliyordu. Son koşulda ise 13 yıl 10 ay 20 gün çalışıp kadınsa 50, erkekse 55 yaşını doldurup aylık bağlatabiliyordu. Bu koşullardan en makulü 20 yıl sigortalılık ve bu 20 senenin 13 yıl 10 ay 20 gününde prim ödemek olduğundan yaş beklemeden pek oldukça şahıs emekli aylığı bağlatabiliyordu. 4447 sayılı Kanunla en sık aylık bağlanan durum olan birinci alternatife kademeli olarak yaş da eklenince emeklilikte yaşa takılma durumu ortaya çıktı.

Mevcut koşullarda iyi mi emekli olunuyor?

8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez sigortalı olanlar için devreye giren kademeli geçiş sonrası 9 Eylül 1999 ve sonrasında ilk kez sigortalı olan erkekler için emeklilik şartları 7.000 gün ve 60 yaş ya da 4.500 gün 25 yıl sigortalılık süresi ve 60 yaş olarak, hanımefendiler için ise 7.000 gün ve 58 yaş ya da 4.500 gün 20 yıl sigortalılık süresi ve 58 yaş olarak belirlendi.

Hemen sonra meydana gelen toplumsal güvenlik reformu ile beraber ilk kez 1 Mayıs 2008 ve sonrasında sigortalı olanlar erkekler için 60 yaş ve 7.200 prim günü, hanımefendiler için ise 58 yaş ve 7.200 prim günü şartları geçerli olmaya başladı. Öteki taraftan 01.01.2048 ve sonrasında 7.200 prim gününü dolduracak durumdaki adam ve hanımefendiler için yaş şartının 65 olarak uygulanması söz mevzusu oldu.

Düzenlemenin kaç kişiyi kapsayacağı hemen hemen net değil

EYT’li kaç şahıs var, EYT düzenlemesi yapılıp da yürürlüğe girerse kaç şahıs derhal emekli olacak?

İlk kez 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olmuş kişiler ile sigorta girişini geriye çekecek borçlanma türlerinden borçlanma yaparak sigorta girişini 8 Eylül 1999 ve öncesine çekebilecek kişiler hayata geçirilecek düzenlemeden faydalanabilecekler.

SGK bu mevzuda bir emek verme yürüterek kapsamı belirlemeye çalışıyor. Öteki taraftan EYT düzenlemesinden yararlanacak şahıs sayısının net olarak ortaya konulması şu an için oldukça zor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu